नेपाली बालसाहित्यमा बालउपन्यास चाहियो, किन ?

उपन्यास सबै भन्दा लोकप्रिय साहित्यिक विधा हो । गद्यमा रचना गरिने यो आख्यान विधा अन्य विधाको तुलनामा सबैभन्दा लोकप्रिय र शक्तिशाली पनि मानिन्छ । उपन्यासमा व्यापक पाठकको रुचि देखिन्छ । पाठकको आकर्षणका हिसाबले हेर्ने हो भने पनि उपन्यासको स्थिति बलियो देखिन्छ । उपन्यासमा वर्णन गरिने परिवेशचरित्र र घट्ना आदि जीवनसँग सम्बद्ध रहने गर्दछन् । जसका कारणले उपन्यासको पाठकसँगको सामिप्यता गाढा रहेको हुन्छ ।

वास्तवमा जीवन र जगत्को व्यापक अभिव्यक्ति दिने साहित्यिक रचना उपन्यासको प्राण नै कलात्मक भाषा हो अर्थात् त्यो नै लेखकको आफ्नो शैली हो । उपन्यासको पुस्तक पठनदेखि चलचित्रको पर्दासम्म फैलिन सक्ने मास अडियन्सका कारणले गर्दा पनि आधुनिक साहित्यमा यसले ठुलो लोकप्रियता ओगटेको देखिन्छ । तर बिडम्बना यस मामिलामा नेपाली बालसाहित्य गरिब छ । उपन्यास प्रकाशनका हिसाबले नेपाली बालसाहित्य कंगाल नै छ भन्दा पनि हुन्छ । यही कारणले गर्दा नेपाली बालसाहित्य मूल धारको नेपाली साहित्यभन्दा पछाडि छ । बालसाहित्यले मूलधारको साहित्यसँग काँधमा काँध मिलाएर हिँड्न नसक्नुको अन्य थुप्रै कारणमध्ये एउटा प्रमुख कारण यो पनि हो ।

अब उपन्यासको चर्चातिर नै फर्कौँउपन्यासमा समग्र जीवनको चित्रण गरिने भएकाले यो वृहत् आख्यान हो । यसमा आफ्नो माटोमा बाँचिरहेकाबाँच्नका लागि संघर्ष गरिरहेको जीवनको जीवन्त चित्रण हुने गर्दछ । यसले उनीहरु बाँचिरहेको समाजसंस्कृति र भूगोलको मौलिकता बोकेको हुन्छ । यसले आफ्नो राष्ट्रिय पहिचान पनि बोकेको हुन्छ । बालसाहित्यमा लेखिने उपन्यासको हकमा त आफ्नो सभ्यता र संस्कृति नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्नका लागि यो विधाको महत्व अझ उच्च रहेको देखिन्छ ।

तर नेपाली बालसाहित्यमा उपन्यास प्रकाशनको कमीले गर्दा यो पक्षमा त झन् केही काम हुनसकेको छैन । यही र यस्तैयस्तै कारणले गर्दा नै नेपाली बालसाहित्यले हाम्रा बालबालिकाहरु बाँचिरहेको विविध परिवेशउनीहरुको विविधतायुक्त जीवन शैलीसमाजसंस्कृति र समग्र जीवन र जगत्लाई प्रस्तुत गरेर नेपाली माटोको मौलिक कालजयी रचना दिन सकेको छैन । उपन्यास नै एउटा नयाँ सबैको प्रियराष्ट्रले नै स्वामित्व लिने पात्र जन्माउन सक्ने विधा हो । तर त्यही विधाको विकासका लागि काम हुन सकिरहेको छैन । काम हुनु जरुरी देखिन्छ । यही कारणले गर्दा हामीले नेपाली बालसाहित्यमा बढीभन्दा बढी लेखकलाई बालउपन्यास लेख्न प्रोत्साहित गर्नु जरुरी  छ । उनीहरुको प्रयासलाई हौसलाको उर्जा दिनु जरुरी छ ।

Related posts

Leave a Comment